ब्रँडवर आंधळा विश्वास नको! भेसळयुक्त दूध ओळखण्यासाठी ग्राहकांनी राहावे सतर्क; एफडीए आयुक्त तुकाराम मुंढे यांचा महत्त्वाचा इशारा.
मुंबई : दुधातील वाढत्या भेसळीच्या पार्श्वभूमीवर राज्याचे अन्न व औषध प्रशासन (एफडीए) आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी ग्राहकांना सावध राहण्याचे आवाहन केले आहे. केवळ एखाद्या नामांकित ब्रँडचे दूध असल्यामुळे ते शंभर टक्के शुद्ध असेल, असा समज चुकीचा असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. दूध खरेदी करताना पॅकेटवरील माहिती, गुणवत्ता आणि सुरक्षिततेची खात्री करूनच दूध वापरण्याचा सल्ला त्यांनी दिला.
मुंढे यांनी सांगितले की, काही ठिकाणी कृत्रिम किंवा सिंथेटिक दूध तयार करण्यासाठी पाम ऑईल, स्किम्ड मिल्क पावडर, विविध रसायने यांचा वापर केला जात असल्याचे तपासात उघड झाले आहे. काही कारवायांमध्ये तर शाम्पू, साबण आणि डिटर्जंटसारख्या पदार्थांचाही वापर झाल्याचे निदर्शनास आले आहे. अशा प्रकारे तयार होणारे उत्पादन हे नैसर्गिक दूध नसून पूर्णपणे बेकायदेशीर आणि आरोग्यासाठी धोकादायक असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
त्यांच्या म्हणण्यानुसार, कृत्रिम पद्धतीने गाईच्या दुधासारखे उत्पादन तुलनेने कमी खर्चात, तर म्हशीच्या दुधासारखे उत्पादन अधिक खर्चात तयार केले जाते. त्यामुळे ग्राहकांनी केवळ रंग किंवा चव पाहून दूध शुद्ध असल्याचा निष्कर्ष काढू नये.
- Advertisement -
डेअरी आणि दूध संकलन केंद्रांचीही मोठी जबाबदारी
शेतकऱ्यांकडून दूध स्वीकारताना प्रत्येक डेअरी आणि दूध संकलन केंद्राने त्याची गुणवत्ता तपासणे बंधनकारक आहे. निकृष्ट किंवा असुरक्षित दूध स्वीकारणे कायद्याचे उल्लंघन ठरू शकते. तसेच मोठ्या डेअरी प्रकल्पांनीही टँकरमधून येणाऱ्या दुधाची प्रयोगशाळेत तपासणी करूनच ते प्रक्रिया केंद्रात स्वीकारावे, अशी सूचना त्यांनी केली.
दूध खरेदी करताना या गोष्टी तपासा
- पॅकेटवरील फॅट आणि एसएनएफ (SNF) चे प्रमाण तपासा.
- उत्पादनाची व कालबाह्यता (Expiry) तारीख पाहा.
- घटकांची (Ingredients) माहिती वाचा.
- पॅकेट फुगलेले, गळती झालेले किंवा खराब अवस्थेत नसल्याची खात्री करा.
- केवळ ब्रँडच्या नावावर विश्वास ठेवू नका; दर्जाही तपासा.
साय जास्त म्हणजे दूध चांगलेच असेल असे नाही
दुधावर जाड साय येणे म्हणजे ते दर्जेदारच आहे, असा समज चुकीचा असल्याचेही मुंढे यांनी स्पष्ट केले. काही वेळा भेसळीत वापरल्या जाणाऱ्या रसायनांमुळे किंवा युरियामुळेही दुधावर जास्त साय आल्याचा भास होऊ शकतो. त्यामुळे अशा लक्षणांवरून दूध शुद्ध असल्याचा निष्कर्ष काढणे योग्य नाही.
महाराष्ट्रातील अनेक नमुने निकृष्ट
राष्ट्रीय स्तरावरील नमुना तपासणीच्या आकडेवारीचा उल्लेख करताना मुंढे यांनी सांगितले की, महाराष्ट्रातील सुमारे ३२ टक्के दुधाचे नमुने निकृष्ट किंवा असुरक्षित आढळल्याची नोंद आहे. एफडीएच्या कारवाईमुळे अनेक बेकायदेशीर डेअरी आणि दूध संकलन केंद्रांवर कारवाई करण्यात आली असून काही ठिकाणे बंदही करण्यात आली आहेत.
कठोर कारवाईचा इशारा
लोकांच्या आरोग्याशी खेळ करणाऱ्यांविरुद्ध कठोर कायदेशीर कारवाई केली जात असून गंभीर प्रकरणांमध्ये कठोर शिक्षेची तरतूद आहे. भेसळयुक्त अन्नपदार्थांचा व्यवसाय करणाऱ्यांविरोधात गुन्हे दाखल करून कायद्यानुसार पुढील कारवाई केली जात असल्याचेही एफडीएने स्पष्ट केले.
ग्राहकांनी सजग राहून दूध खरेदी करणे, संशयास्पद दूध किंवा भेसळीची माहिती संबंधित प्रशासनाकडे देणे आणि आरोग्याच्या दृष्टीने सुरक्षित अन्नपदार्थांची निवड करणे ही काळाची गरज असल्याचे तुकाराम मुंढे यांनी आवाहन केले आहे.
ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೇಲೆ ಅಂಧ ನಂಬಿಕೆ ಬೇಡ! ಕಳಪೆ (ಭೇಸಳೆ) ಹಾಲನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಹೇಗೆ? ತುಕಾರಾಂ ಮುಂಡೆ ಹೇಳಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳು.
ಮುಂಬೈ : ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪಾಮ್ ಎಣ್ಣೆ, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಶ್ಯಾಂಪು ಮತ್ತು ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್ಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆಘಾತಕಾರಿ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷಧ ಆಡಳಿತ (FDA) ಆಯುಕ್ತ ತುಕಾರಾಂ ಮುಂಡೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಹಕರು ಹಾಲು ಖರೀದಿಸುವಾಗ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಅವರು ಮಹತ್ವದ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಹಾಲಿನಲ್ಲಿನ ಭೇಸಳೆ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ ಮುಂಡೆ ಅವರು, ಕೆಲವು ಕಡೆ ಪಾಮ್ ಎಣ್ಣೆ, ಸ್ಕಿಮ್ಡ್ ಮಿಲ್ಕ್ ಪೌಡರ್ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಕೃತಕ ಹಾಲು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಹಸುವಿನ ಹಾಲಿನಂತದ್ದು ತಯಾರಿಸಲು ಸುಮಾರು ₹15 ಹಾಗೂ ಎಮ್ಮೆಯ ಹಾಲಿನಂತದ್ದು ತಯಾರಿಸಲು ಸುಮಾರು ₹30 ವೆಚ್ಚ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಆತಂಕಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಕೆಲವು ದಾಳಿಗಳ ವೇಳೆ ಶ್ಯಾಂಪು, ಸಾಬೂನು ಹಾಗೂ ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್ ಬಳಸಿರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿಜವಾದ ಹಾಲಲ್ಲ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃತಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.
ಡೆರಿಗಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ
ರೈತರಿಂದ ಹಾಲು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಾಗ ಅದರ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಡೇರಿ ಹಾಗೂ ಹಾಲು ಸಂಗ್ರಹ ಕೇಂದ್ರದ ಕಡ್ಡಾಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮುಂಡೆ ಹೇಳಿದರು. ಹಾಲು ಕಳಪೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು. ದೊಡ್ಡ ಡೇರಿ ಘಟಕಗಳೂ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಮೂಲಕ ಬರುವ ಹಾಲನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಇದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು.
ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣುಮುಚ್ಚಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಡಬೇಡಿ
ಬ್ರ್ಯಾಂಡೆಡ್ ಹಾಲು ಎಂದರೆ ಅದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಶುದ್ಧವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದು ಮುಂಡೆ ಹೇಳಿದರು. ಹಾಲು ಖರೀದಿಸುವಾಗ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ನಲ್ಲಿರುವ ಫ್ಯಾಟ್, ಎಸ್ಎನ್ಎಫ್ (SNF), ಪದಾರ್ಥಗಳ ವಿವರ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ದಿನಾಂಕ ಹಾಗೂ ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ದಿನಾಂಕ (Expiry Date) ಅನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.
ಹಾಲಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೆನೆ (ಸಾಯಿ) ಬಂದರೆ ಅದು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಹಾಲು ಎಂದೇ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯೂರಿಯಾ ಬಳಕೆಯಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೆನೆ ಕಾಣಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಈ ಎಲ್ಲ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅವರು ‘ಮುಂಬೈ ತಕ್’ ವಾಹಿನಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶೇ.32ರಷ್ಟು ಹಾಲಿನ ಮಾದರಿಗಳು ಕಳಪೆ
ತುಕಾರಾಂ ಮುಂಡೆ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾದರಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ (National Sample Survey) ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾದ ಹಾಲಿನ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 32 ಶೇಕಡಾ ಮಾದರಿಗಳು ಕಳಪೆ ಅಥವಾ ಸುರಕ್ಷಿತವಲ್ಲದವು ಎಂದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.
ಎಫ್ಡಿಎ ನಡೆಸಿದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಬಳಿಕ ಅನೇಕ ಅಕ್ರಮ ಡೆರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಲು ಸಂಗ್ರಹ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಆರೋಗ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಯವರೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುವ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.
