स्वरांचा चिरंतन प्रवास थांबला; ज्येष्ठ गायिका सुमन कल्याणपूर यांचे निधन.
मुंबई : भारतीय संगीतविश्वातील एक सुवर्णपान आज काळाच्या पडद्याआड गेले. आपल्या मधुर, कोमल आणि भावस्पर्शी स्वरांनी लाखो रसिकांच्या हृदयात अढळ स्थान निर्माण करणाऱ्या ज्येष्ठ पार्श्वगायिका सुमन कल्याणपूर यांचे रविवारी मुंबई येथे वृद्धापकाळाने निधन झाले. त्या ८९ वर्षांच्या होत्या. त्यांच्या निधनाने संगीतप्रेमींसह चित्रपटसृष्टीत शोककळा पसरली आहे.
अविभाजित भारतातील भवानीपूर येथे २८ जानेवारी १९३७ रोजी जन्मलेल्या सुमनताईंचे माहेरचे नाव सुमन हेमाडी होते. बालपणापासूनच संगीताची आवड असलेल्या सुमनताईंनी आपल्या सुरेल आवाजाच्या बळावर मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीत वेगळी ओळख निर्माण केली.
मराठी संगीतविश्वात त्यांनी ग. दि. माडगुळकर यांच्या गीतांद्वारे प्रवेश केला. त्यानंतर भावगीत, भक्तिगीत आणि चित्रपटगीतांच्या माध्यमातून त्यांनी रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवले. ‘निंबोणीच्या झाडामागे’, ‘अरे संसार संसार’, ‘केतकीच्या बनी तिथे नाचला मोर’, ‘रिमझिम झरती श्रावणधारा’ यांसारखी अनेक गीते आजही रसिकांच्या ओठांवर आहेत.
सुमन कल्याणपूर यांचा आवाज गानसम्राज्ञी लता मंगेशकर यांच्या आवाजाशी साधर्म्य साधणारा मानला जात असे. मात्र त्यांनी स्वतःची स्वतंत्र शैली, सुरेलता आणि भावपूर्ण सादरीकरण यामुळे संगीतविश्वात वेगळे स्थान निर्माण केले. हिंदी, मराठी, बंगाली, गुजरातीसह विविध भाषांमध्ये त्यांनी हजारो गाणी गायली.
भारतीय संगीत क्षेत्रातील त्यांच्या अतुलनीय योगदानाची दखल घेत भारत सरकारने त्यांना ‘पद्मभूषण’ या प्रतिष्ठेच्या नागरी सन्मानाने गौरविले होते. गेल्या काही वर्षांपासून त्या सार्वजनिक कार्यक्रमांपासून दूर असल्या तरी त्यांच्या गीतांचा स्वर कायम रसिकांच्या मनात घुमत राहिला.
सुमनताईंच्या निधनाने भारतीय संगीतविश्वातील एक युग संपुष्टात आले आहे. मात्र त्यांच्या स्वरांचा अमूल्य ठेवा आणि अजरामर गीते पुढील अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देत राहतील. त्यांच्या निधनाने निर्माण झालेली पोकळी भरून न निघणारी आहे.
भावपूर्ण श्रद्धांजली!ಸ್ವರಗಳ ಚಿರಂತನ ಪಯಣದ ಅಂತ್ಯ; ಹಿರಿಯ ಗಾಯಕಿ ಸುಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣಪುರ ನಿಧನ.
ಸ್ವರಗಳ ಚಿರಂತನ ಪಯಣದ ಅಂತ್ಯ; ಹಿರಿಯ ಗಾಯಕಿ ಸುಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣಪುರ ನಿಧನ.
ಮುಂಬೈ : ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದ ಒಂದು ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯ ಇಂದು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ತಮ್ಮ ಮಧುರ, ಕೋಮಲ ಮತ್ತು ಭಾವಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಗಳ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಚಲ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದ ಹಿರಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ ಸುಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣಪುರ ಅವರು ಭಾನುವಾರ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ವಯೋಸಹಜ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ 89 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ನಿಧನದಿಂದ ಸಂಗೀತಾಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ಶೋಕದ ಛಾಯೆ ಆವರಿಸಿದೆ.
ಅವಿಭಜಿತ ಭಾರತದ ಭವಾನೀಪುರದಲ್ಲಿ 1937ರ ಜನವರಿ 28ರಂದು ಜನಿಸಿದ ಸುಮನ್ ತಾಯಿಯವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಸುಮನ್ ಹೇಮಾಡಿ ಆಗಿತ್ತು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸುಮಧುರ ಕಂಠದ ಮೂಲಕ ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮರಾಠಿ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಗ.ದಿ. ಮಾಡಗೊಳ್ಕರ್ ಅವರ ಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಭಾವಗೀತೆ, ಭಕ್ತಿಗೀತೆ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆದ್ದರು.
‘ನಿಂಬೋಣಿಚ್ಯಾ ಝಾಡಾಮಾಗೆ’, ‘ಅರೆ ಸಂಸಾರ ಸಂಸಾರ’, ‘ಕೇತಕೀಚ್ಯಾ ಬನಿ ತಿಥೆ ನಾಚಲಾ ಮೋರ’, ‘ರಿಮಝಿಮ್ ಝರತಿ ಶ್ರಾವಣಧಾರಾ’ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಅಮರ ಗೀತೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸಂಗೀತಪ್ರಿಯರ ತುಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ.
ಸುಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣಪುರ ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಗಾನಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರ ಧ್ವನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿ, ಮಧುರತೆ ಹಾಗೂ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಗಾಯನದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಸಂಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಿಂದಿ, ಮರಾಠಿ, ಬೆಂಗಾಲಿ, ಗುಜರಾತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾವಿರಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಅವರ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ‘ಪದ್ಮಭೂಷಣ’ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತ್ತು. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಗೀತೆಗಳ ಮಧುರ ಸ್ವರಗಳು ಸದಾ ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತರ ಮನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಳಗುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು.
ಸುಮನ್ ತಾಯಿಯವರ ನಿಧನದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದ ಒಂದು ಯುಗವೇ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಂತಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಅಜರಾಮರ ಗೀತೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಅನೇಕ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಅವರ ಅಗಲಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಶೂನ್ಯತೆ ಎಂದಿಗೂ ತುಂಬಲಾರದಂತದ್ದು.
ಭಾವಪೂರ್ಣ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ! 🙏🏻🌹
