कर्नाटकात 16 वर्षांखालील मुलांच्या सोशल मीडिया वापरावर बंदी
बेंगळूर : वृत्तसंस्था
सोशल मीडियाच्या वाढत्या व्यसनामुळे मुलांच्या मानसिक आरोग्य, शिक्षण आणि सुरक्षेवर होणाऱ्या दुष्परिणामांना आळा घालण्यासाठी कर्नाटक सरकारने क्रांतिकारी पाऊल उचलले आहे. राज्याचे मुख्यमंत्री सिद्धरामय्या यांनी शुक्रवारी विधानसभेत 2026-27 या आर्थिक वर्षाचा 4.48 लाख कोटींचा अर्थसंकल्प सादर करताना घोषणा केली की, 16 वर्षांखालील मुलांना सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सचा वापर करण्यास पूर्णपणे बंदी घालण्यात येईल. मुख्यमंत्री सिद्धरामय्या म्हणाले, वाढत्या मोबाइल आणि सोशल मीडिया वापरामुळे मुलांवर होणारे दुष्परिणाम रोखण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला आहे. मुलांच्या मानसिक आरोग्य, झोपेच्या पद्धती आणि एकूण विकासावर याचा विपरीत परिणाम होत असल्याने हे पाऊल आवश्यक ठरले आहे. अर्थसंकल्पात तंत्रज्ञान-आधारित शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यासोबतच मुलांना ऑनलाइन धोक्यांपासून संरक्षण देण्यासाठी नियामक उपायांचाही समावेश करण्यात आला आहे.
हे नियमन लागू झाल्यास कर्नाटक हे भारतातील पहिले राज्य ठरेल जिथे 16 वर्षांखालील मुलांसाठी सोशल मीडिया (फेसबुक, इन्स्टाग्राम, एक्स, टिकटॉक इत्यादी) वापरण्यावर कायदेशीर बंदी येईल. पालक नियंत्रण आणि -रवहररी-लिंक्ड यंत्रणा लागू करण्याची शक्यता आहे. तसेच, नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या कंपन्यांवर दंड किंवा कायदेशीर कारवाई होऊ शकते. अंमलबजावणीसाठी प्लॅटफॉर्म्सवर वय सत्यापन, जागतिक पातळीवर सोशल मीडियाच्या अतिवापरामुळे मुलांमध्ये चिंता, नैराश्य, झोपेच्या समस्या आणि सायबर बुलिंगसारख्या मुद्यांवर चिंता व्यक्त होत आहे.
कर्नाटक उच्च न्यायालयाने 2023 मध्येच याबाबत सूचना दिली होती. न्यायमूर्ती जी. नरेंद्र आणि न्यायमूर्ती विजयकुमार पाटील यांच्या खंडपीठाने म्हटले होते की, मद्यपानासाठी जशी वयोमर्यादा आहे, तशीच सोशल मीडियासाठीही निश्चित करावी. शाळकरी मुलांमध्ये व्यसनाची समस्या गंभीर असल्याने केंद्र सरकारने यावर विचार करावा, असे त्यांनी सुचवले होते. फेब्रुवारी 2026 मध्ये मुख्यमंत्री सिद्धरामय्या यांनी विद्यापीठांच्या कुलगुरूंशी चर्चा करून या प्रस्तावावर मत मागितले होते. अनेक शिक्षणतज्ज्ञ आणि पालक संघटनांनीही याला पाठिंबा दिला आहे, जरी काही संघटनांनी पूर्ण बंदीऐवजी नियंत्रित वापर सुचवला आहे. हा निर्णय लागू झाल्यास इतर राज्ये आणि केंद्र सरकार याकडे लक्ष देतील, अशी शक्यता आहे. आंध्र प्रदेश आणि गोवा यांसारख्या राज्यांमध्येही यासंदर्भात चर्चा सुरू आहे. ऑस्ट्रेलिया आणि काही युरोपीय देशांप्रमाणे भारतातही मुलांसाठी डिजिटल संरक्षण कायदे मजबूत होण्याची ही सुरुवात ठरू शकते.
- Advertisement -
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 16 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಬಳಕೆಗೆ ನಿಷೇಧ.
ಬೆಂಗಳೂರು : ವಾರ್ತೆ ಸಂಸ್ಥೆಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಸನದಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರು ಶುಕ್ರವಾರ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ 2026-27 ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ 4.48 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಬಜೆಟ್ ಮಂಡಿಸುವ ವೇಳೆ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದು, 16 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಸನದಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರು ಶುಕ್ರವಾರ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ 2026-27 ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದ 4.48 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಬಜೆಟ್ ಮಂಡಿಸುವ ವೇಳೆ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದು, 16 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮೊಬೈಲ್ ಮತ್ತು ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ನಿದ್ರೆಯ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಇದರ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕ್ರಮ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಬಜೆಟ್ನಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆನ್ಲೈನ್ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ನಿಯಂತ್ರಣಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಈ ನಿಯಮ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದರೆ, 16 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ (ಫೇಸ್ಬುಕ್, ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್, ಎಕ್ಸ್, ಟಿಕ್ಟಾಕ್ ಇತ್ಯಾದಿ) ಬಳಕೆಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ನಿಷೇಧ ವಿಧಿಸುವ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಲಿದೆ ಕರ್ನಾಟಕ.
ಪೋಷಕರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ ಆಧಾರ್-ಲಿಂಕ್ಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಕಂಪನಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದಂಡ ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ಗಳಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಪರಿಶೀಲನೆ (Age Verification) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಬಹುದು.
ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಆತಂಕ, ಮನೋವೈಕಲ್ಯ, ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸೈಬರ್ ಬುಲಿಂಗ್ ಮುಂತಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಈಗಾಗಲೇ 2023ರಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಿ. ನರೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವಿಜಯಕುಮಾರ ಪಾಟೀಲ ಅವರ ಖಂಡಪೀಠವು, ಮದ್ಯಪಾನಕ್ಕೆ ಇರುವಂತೆ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಬಳಕೆಗೆ ಕೂಡ ವಯೋಮಿತಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿತ್ತು. ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಸನದ ಸಮಸ್ಯೆ ಗಂಭೀರವಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು.
ಫೆಬ್ರವರಿ 2026ರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಕುಲಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಕುರಿತು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಪೋಷಕರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಈ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧದ ಬದಲು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿವೆ.
ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದರೆ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಆರಂಭವಾಗಬಹುದು.
